XUNG ĐỘT QUYỀN VÀ LỢI ÍCH TRONG QUÁ TRÌNH THU GIỮ TÀI SẢN BẢO ĐẢM GIỮA BÊN VAY, BÊN THẾ CHẤP VÀ NGÂN HÀNG?

(Cập nhật khung pháp lý đến năm 2026)

Danh mục: Bài viết pháp lý chuyên sâu – Dịch vụ pháp lý chuyên biệt

Lĩnh vực: Tranh chấp hợp đồng tín dụng, hợp đồng thế chấp

Định vị dịch vụ: Luật sư bảo vệ bên vay, bên thế chấp ngân hàng

Đơn vị thực hiện: Công ty Luật TNHH HT Legal VN – Công ty luật uy tín tại Tp. Hồ Chí Minh.

1. Xung đột quyền và lợi ích – Một thực trạng mang tính cấu trúc trong quan hệ tín dụng

Trong quan hệ tín dụng và giao dịch bảo đảm, sự bất cân xứng về vị thế pháp lý và năng lực thực tế giữa ngân hàng với bên vay/bên thế chấp là điều tồn tại khách quan. Đây không chỉ là câu chuyện của từng hồ sơ riêng lẻ, mà là một đặc điểm mang tính cấu trúc của thị trường tín dụng.

Ở góc độ pháp lý và thực tiễn:

• Ngân hàng là bên xây dựng điều kiện tín dụng, thiết kế hồ sơ vay, biểu mẫu hợp đồng và quy trình xử lý nợ trên cơ sở pháp luật chuyên ngành.
• Các điều khoản về lãi suất, biên độ điều chỉnh, phí phạt, nghĩa vụ bảo đảm, sự kiện vi phạm phần lớn được soạn sẵn; khả năng thương lượng của khách hàng gần như không đáng kể.
• Ngân hàng sở hữu bộ máy nhân sự chuyên môn, hệ thống quản trị rủi ro, tiềm lực tài chính và dữ liệu khách hàng, tạo lợi thế vượt trội khi phát sinh tranh chấp.

Trong một bài viết chuyên sâu trước đây, HT Legal VN đã phân tích rõ lý do vì sao bên vay, bên thế chấp cần có luật sư bảo vệ ngay từ đầu, không chỉ khi tranh chấp đã bùng phát: 

Tại sao bên vay và bên thế chấp cần Luật sư bảo vệ?

Thực tiễn cho thấy, khi xảy ra tranh chấp:

• Ngân hàng thường ở thế chủ động: chủ động thu thập chứng cứ, khởi kiện, áp dụng các biện pháp xử lý nợ.
• Phía bên vay/bên thế chấp thường rơi vào trạng thái bị động, tâm lý căng thẳng, chịu áp lực lớn từ lãi phát sinh, thời gian kéo dài và nguy cơ mất tài sản bảo đảm.

2. Cơ sở pháp lý về quyền thu giữ tài sản bảo đảm của ngân hàng (Cập nhật theo Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi, bổ sung năm 2025)

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2025 (Luật số 96/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 15/10/2025) đã bổ sung Điều 198a, lần đầu tiên quy định một cách tương đối đầy đủ, minh thị về quyền thu giữ tài sản bảo đảm của tổ chức tín dụng.

Theo cấu trúc và tinh thần của Điều 198a, có thể khẳng định rằng:

Quyền thu giữ tài sản bảo đảm của ngân hàng không phải là quyền đương nhiên, mà chỉ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định và theo đúng trình tự, thủ tục do pháp luật quy định.

2.1. Điều kiện để ngân hàng được thu giữ tài sản bảo đảm

Theo khoản 2 Điều 198a Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi, bổ sung năm 2025, tổ chức tín dụng chỉ có quyền thu giữ tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu khi đồng thời đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

(i) Xảy ra trường hợp xử lý tài sản bảo đảm theo Điều 299 Bộ luật Dân sự;

(ii) Hợp đồng bảo đảm có thỏa thuận rõ ràng về việc bên bảo đảm đồng ý cho bên nhận bảo đảm được quyền thu giữ tài sản;

(iii) Biện pháp bảo đảm đã phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba;

(iv) Tài sản bảo đảm không đang tranh chấp tại Tòa án, không bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, không bị kê biên hoặc áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án, không thuộc trường hợp bị tạm đình chỉ xử lý theo pháp luật về phá sản;

(v) Tài sản bảo đảm đáp ứng điều kiện thu giữ theo quy định của Chính phủ;

(vi) Tổ chức tín dụng đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công khai thông tin theo khoản 3 hoặc khoản 4 Điều 198a.

Chỉ cần thiếu một trong các điều kiện nêu trên, việc thu giữ tài sản bảo đảm không có cơ sở pháp lý hợp lệ.

2. Thủ tục công khai thông tin và vai trò của chính quyền địa phương trong quá trình thu giữ

Theo quy định pháp luật hiện hành, trong những điều kiện nhất định, bên nhận bảo đảm có quyền xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ khi nghĩa vụ bị vi phạm.

Tuy nhiên, chính cơ chế này lại làm phát sinh nhiều xung đột quyền và lợi ích nếu thiếu sự kiểm soát chặt chẽ, ít nhất cần phải thừa nhận vấn đề này trên thực tế.

2.1. Giám sát trong giai đoạn thu giữ

Trong thực tế, sự hiện diện của cơ quan công quyền (Ủy ban nhân dân, Công an địa phương) chủ yếu nhằm:

• Chứng kiến việc niêm yết, ban hành thông báo, quyết định thu giữ;
• Đảm bảo an ninh, trật tự trong quá trình thu giữ tài sản.

Câu hỏi pháp lý đặt ra là:

• Cơ quan hiện diện giám sát đến đâu đối với tính hợp pháp của hồ sơ xử lý nợ?
• Trường hợp ngân hàng ban hành văn bản sai trình tự, sai căn cứ, ai là người phát hiện và chịu trách nhiệm?
• Ranh giới giữa quan hệ dân sự và can thiệp hành chính được xác lập như thế nào?

2.2. Khoảng trống giám sát trong khâu định giá và xử lý tài sản

Các công đoạn quan trọng như:

• Lựa chọn đơn vị thẩm định giá;
• Ký kết hợp đồng thẩm định;
• Lựa chọn tổ chức đấu giá;
• Tổ chức bán đấu giá hoặc nhận chính tài sản để thay thế nghĩa vụ.

về cơ bản vẫn được ngân hàng tự thực hiện và tự chịu trách nhiệm, trong khi cơ chế giám sát độc lập chưa thực sự rõ nét. Vai trò của chính quyền địa phương khi có khiếu nại, khiếu kiện sẽ như thế nào? liệu có cơ chế xử lý tố tụng nhanh của Tòa án đối với những hành vi mang tính quan trọng nhưng khẩn thiết này?

Điều này dẫn đến hàng loạt vấn đề cần được đặt ra một cách thẳng thắn:

• Làm sao bảo đảm việc định giá khách quan, phù hợp giá thị trường?
• Làm sao kiểm soát nguy cơ thất thoát giá trị tài sản bảo đảm, gây thiệt hại cho bên vay/bên thế chấp?
• Trách nhiệm pháp lý của các tổ chức, cá nhân liên quan nếu có tiêu cực, vi phạm được xác định và xử lý như thế nào?

3. Tác động tâm lý – xã hội và nguyên tắc thượng tôn pháp luật

Ở góc độ xã hội, việc thu giữ tài sản bảo đảm có sự hiện diện của lực lượng chức năng dễ tạo ra áp lực tâm lý rất lớn cho bên vay/bên thế chấp.

Trong nhiều trường hợp, người dân khó phân biệt giữa:

• Một quan hệ dân sự về xử lý tài sản bảo đảm;
• Và các hành vi có dấu hiệu xử lý vi phạm hành chính hoặc hình sự.

Điều này đặt ra yêu cầu rất cao về:

• Tính minh bạch vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể tham gia;
• Giới hạn quyền lực trong một quan hệ vốn dĩ là quan hệ dân sự;
• Sự cần thiết phải đưa tranh chấp ra Tòa án khi phát sinh bất đồng nghiêm trọng, thay vì giải quyết bằng sức ép hoặc biện pháp mang tính đối đầu.

Về nguyên tắc, quyền xử lý tài sản bảo đảm là quyền tự bảo vệ dân sự, không phải quyền tài phán. Mọi xung đột vượt quá giới hạn ôn hòa đều cần được giải quyết bởi Tòa án nhân dân có thẩm quyền, trên cơ sở bình đẳng trước pháp luật.

4. Vai trò của luật sư trong việc cân bằng quyền và lợi ích hợp pháp

Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng, hợp đồng thế chấp, HT Legal VN nhận thấy:

• Việc có luật sư tham gia sớm giúp khách hàng hiểu đúng quyền và nghĩa vụ của mình;
• Kiểm soát rủi ro trong quá trình thu giữ, định giá, xử lý tài sản;
• Hạn chế tối đa các hệ quả pháp lý bất lợi phát sinh từ tâm lý hoảng loạn hoặc xử lý thiếu thông tin.

Với định hướng bảo vệ bên vay, bên thế chấp ngân hàng, Công ty Luật TNHH HT Legal VN đồng hành cùng khách hàng trong toàn bộ quá trình:

• Tư vấn và rà soát hồ sơ tín dụng, hồ sơ bảo đảm;
• Làm việc với ngân hàng trong giai đoạn xử lý nợ;
• Tham gia bảo vệ quyền lợi trong quá trình thu giữ, khởi kiện và thi hành án;
• Đề xuất giải pháp pháp lý phù hợp, hướng tới cân bằng lợi ích – thượng tôn pháp luật – hạn chế xung đột xã hội.

Bài viết mang tính tham khảo pháp lý, được xây dựng trên cơ sở quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn giải quyết tranh chấp; việc áp dụng cần căn cứ vào từng hồ sơ, tình huống cụ thể.

CÔNG TY LUẬT TNHH HT LEGAL VN

Đồng hành pháp lý – Chuyên sâu, hiệu quả, tín thác

HT Legal VN hân hạnh được đồng hành và cung cấp dịch vụ pháp lý cho Quý khách hàng theo địa chỉ sau:

Văn phòng TP. Hồ Chí Minh
• VP1: 12 Hẻm 602/37 Điện Biên Phủ, phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
• VP2: 207B Nguyễn Phúc Chu, phường Tân Sơn, TP. Hồ Chí Minh

Văn phòng TP. Hà Nội
• VP3: 5 Ngách 252/115 phố Tây Sơn, phường Đống Đa, TP. Hà Nội

📧 Email: info@htlegalvn.com
📞 Hotline: 09 6161 4040 – 09 2222 4040